Şafiîtî yek ji mezhebên herî girîng ên di dîroka civakî û olî ya Kurdên de ye. Di gelek deverên Kurdistanê de, bi taybetî li Rojhilat û Bakurê Kurdistanê, ev mezheb di jiyana olî, kevneşopî û çanda civakê de roleke girîng lîstiye.
Şafiîtî çi ye?
Şafiîtî yek ji çar mezhebên sereke ên fîqhê Sunnî ye. Ev mezheb bi navê Îmam Şafiî tê naskirin. Îmam Şafiî di sedsala 2. û 3. ya hicrî de jiyaye û di pêşxistina bingehên zanista fîqhê de bandoreke mezin kiriye.
Di Şafiîtî de Qur'an û Sunneta Pêxemberê Îslamê wekî çavkaniyên bingehîn ên hukmên olî têne hesibandin. Li gel van çavkaniyan, îcma û qiyas jî di rêbaza fîqhî ya mezhebê de cihê girîng digirin.
Şafiîtî û Kurd
Di nav civakên Kurd de Şafiîtî ji mêj ve hebûna xwe heye. Li gelek deverên Kurdistanê, alim, mela û medrese bi rêya vê mezhebê zanistên olî hîn kirine û belav kirine.
Medreseyên kevneşopî di parastina zanista olî de roleke girîng hebûn. Di van medreseyan de fîqh, tefsîr, hedîs, mentiq û zanistên din ên olî dihatin xwendin. Gelek alimên Kurd jî di vê pergala perwerdehiya olî de mezin bûne.
Cihê Şafiîtî di jiyana rojane de
Şafiîtî di gelek civakên Kurd de tenê mijareke fîqhê nebûye. Rêbazên olî di jiyana rojane de jî bandor kirine. Nimêj, rojî, zewac, mirin, miras û gelek mijarên din ên civakî bi rêberiya zanistên olî dihatin rêvebirin.
Di hin deveran de, mela û alimên herêmî ji bo civakê ne tenê mamosteyên olî bûn; ew di çareserkirina pirsgirêkên civakî û di ragihandina zanistê de jî roleke girîng hebûn.
Medrese û zimanê Kurdî
Medrese di dîroka Kurdên de ji bo parastina ziman û edebiyatê jî girîng bûn. Her çend zimanê sereke yê xwendina olî gelek caran Erebî û Farisî bû, gelek alim û helbestvanên Kurd berhemên xwe bi Kurdî nivîsandine.
Di vê çarçoveyê de, edebiyata Kurdî ya klasîk bi mijarên olî, exlaqî û tesewufî re pêwendiyeke xurt ava kiriye.
Şafiîtî û Tesewuf
Di dîroka Kurdên de pêwendiya di navbera Şafiîtî û tesewufê de jî mijareke balkêş e. Hin alim û kesayetiyên olî yên Kurd hem di fîqhê Şafiî de xwedî zanîn bûn û hem jî bi rêyên tesewufê re têkildar bûn.
Ev pêwendî di hin herêmên Kurdistanê de bandor li çanda olî, helbest û jiyana civakî kiriye.
Dawî
Şafiîtî di dîroka olî û civakî ya gelek civakên Kurd de cihê taybet heye. Medrese, alim, mela û kevneşopiyên olî di belavbûna zanista Şafiî de roleke girîng lîstine.
Îro jî di gelek deverên ku Kurd lê dijîn, Şafiîtî beşek ji nasnameya olî û kevneşopiyên civakî ye. Lê divê were zanîn ku Kurdên ji aliyê olî ve yekreng nînin; di nav civakên Kurd de mezheb, bawerî û rêbazên olî yên cuda jî hene.